ฟลูออไรด์ในน้ำดื่ม: ประโยชน์ โทษ และสิ่งที่ต้องรู้เพื่อสุขภาพช่องปากและร่างกายที่ดีกว่า | Andrew Huberman

Andrew Huberman ศาสตราจารย์ด้านประสาทชีววิทยาและจักษุวิทยาจาก Stanford School of Medicine ได้ไขข้อข้องใจเกี่ยวกับฟลูออไรด์ในน้ำดื่มและยาสีฟันในตอน Ask Me Anything (AMA) Episode #15 ซึ่งเป็นประเด็นที่มีทั้งประโยชน์และความเสี่ยงต่อสุขภาพช่องปากและร่างกายโดยรวม

ฟลูออไรด์: สารสองคมที่ต้องทำความเข้าใจ

Dr. Huberman เริ่มต้นด้วยการย้ำว่า ฟลูออไรด์มีประโยชน์อย่างชัดเจนในการเสริมสร้างความแข็งแรงของฟันและป้องกันฟันผุ อย่างไรก็ตาม หากได้รับในปริมาณที่สูงเกินไป ฟลูออไรด์ก็สามารถเป็นสารพิษได้ หลักการสำคัญคือ “ปริมาณที่ทำให้เกิดพิษ” (the dose makes the poison)

ข้อถกเถียงเรื่องฟลูออไรด์ในน้ำดื่ม: สงครามสองด้าน

ปัจจุบันนี้ ประเด็นเรื่องฟลูออไรด์ในน้ำดื่มยังคงเป็นที่ถกเถียงอย่างมากในสหรัฐอเมริกา มีการฟ้องร้องที่ขัดแย้งกันอย่างสิ้นเชิง:

• ฝั่งที่ต้องการให้เอาฟลูออไรด์ออกจากน้ำดื่ม: ในรัฐแคลิฟอร์เนีย มีการฟ้องร้องเพื่อถอดฟลูออไรด์ออก เนื่องจากเชื่อว่าฟลูออไรด์ทุกความเข้มข้นเป็นอันตราย โดยมีหลักฐานบางส่วนที่ชี้ว่าระดับฟลูออไรด์ที่สูงเกินไปอาจส่งผลต่อฮอร์โมนไทรอยด์และการทำงานของสมอง
• ฝั่งที่ต้องการให้เพิ่มฟลูออไรด์ในน้ำดื่ม: ในเมืองบัฟฟาโล รัฐนิวยอร์ก กลับมีการฟ้องร้องเมืองเพราะเชื่อว่าน้ำดื่มมีฟลูออไรด์ไม่เพียงพอ ส่งผลเสียต่อสุขภาพฟันของเด็กๆ

ข้อถกเถียงเหล่านี้สะท้อนให้เห็นถึงความซับซ้อนของประเด็นนี้

กลไกการทำงานของฟลูออไรด์กับฟัน

ฟันของเราอยู่ในสภาวะของการสลายแร่ธาตุ (demineralization) และสร้างแร่ธาตุกลับคืน (remineralization) ตลอดเวลา ฟันผุเกิดจากแบคทีเรีย `Streptococcus mutans` ที่กินน้ำตาลแล้วผลิตกรดออกมาทำลายเคลือบฟัน ทำให้เกิดการสลายแร่ธาตุ

กระบวนการสร้างแร่ธาตุกลับคืนตามธรรมชาติอาศัยการสร้างผลึกแร่ธาตุที่เรียกว่า `ไฮดรอกซีอะพาไทต์ (hydroxyapatite)` ฟลูออไรด์ถูกค้นพบว่าสามารถแทรกเข้าไปในโครงสร้างผลึกเหล่านี้และสร้างพันธะที่แข็งแรงกว่าพันธะไฮดรอกซีอะพาไทต์ตามธรรมชาติ ทำให้ฟันมีความแข็งแรงเป็นพิเศษ (supraphysiologically strong) ซึ่งช่วยป้องกันการกัดกร่อนของกรดและลดการเกิดฟันผุ

เหตุผลที่ฟลูออไรด์ถูกเติมในน้ำประปา

ในช่วงทศวรรษ 1950s รัฐบาลในหลายประเทศตัดสินใจเติมฟลูออไรด์ลงในน้ำดื่ม เพราะเป็นวิธีที่มีต้นทุนต่ำและมีประสิทธิภาพในการลดปัญหาฟันผุในประชากร แม้ทันตแพทย์บางท่านจะยอมรับว่าพันธะที่ฟลูออไรด์สร้างนั้นแตกต่างจากธรรมชาติ แต่ทุกคนก็เห็นพ้องต้องกันว่าฟลูออไรด์ทำให้ฟันแข็งแรงขึ้น

ความเสี่ยงต่อสุขภาพจากฟลูออไรด์ที่สูงเกินไป

ฟลูออไรด์จะทำอันตรายเราแค่ไหนขึ้นอยู่กับปริมาณที่ได้รับ

• ผลต่อต่อมไทรอยด์: หากได้รับฟลูออไรด์ในปริมาณที่สูงเกินไป อาจรบกวนการทำงานของฮอร์โมนไทรอยด์ได้
• ผลต่อสมอง: มีการตั้งสมมติฐานว่าฟลูออไรด์อาจเป็นพิษต่อเซลล์ประสาท (neurotoxic) ภายใต้เงื่อนไขบางอย่าง โดยเฉพาะที่ความเข้มข้นสูง หลักฐานส่วนใหญ่มาจากการศึกษาในหลอดทดลอง แต่ก็มีหลักฐานจากการศึกษาในสิ่งมีชีวิตบางส่วนที่ชี้ไปในทิศทางเดียวกัน

ศูนย์ควบคุมและป้องกันโรค (CDC) แนะนำระดับฟลูออไรด์ที่ 0.7 มิลลิกรัมต่อลิตร (0.7mg/l) ในน้ำดื่ม ซึ่งถือว่าปลอดภัยและช่วยป้องกันฟันผุได้

การตัดสินใจส่วนบุคคลและการกรองน้ำ

Dr. Huberman แนะนำให้เราตรวจสอบระดับฟลูออไรด์ในน้ำประปาที่บ้าน และตัดสินใจว่าจะกรองน้ำก่อนดื่มหรือไม่ โดยพิจารณาจากระดับความกังวลและงบประมาณส่วนตัว ส่วนตัวเขาเองจะกรองน้ำดื่ม แต่ไม่กังวลกับการกรองน้ำที่ใช้สำหรับปรุงอาหาร

เขาเล่าประสบการณ์ในวัยเด็กที่เผลอกลืนเจลฟลูออไรด์ที่คลินิกทันตกรรมจนป่วยหนัก ซึ่งตอกย้ำว่าฟลูออไรด์เป็นสารพิษได้จริงหากได้รับในปริมาณสูง

สุขภาพช่องปาก: สำคัญกว่าที่คิด

Dr. Huberman เน้นย้ำว่าสุขภาพช่องปากเป็นส่วนสำคัญของสุขภาพโดยรวม และไม่ควรมองข้าม ในตอนพิเศษเรื่องสุขภาพช่องปากที่จะออกมาในอนาคต เขาจะอธิบายถึงแนวทางต่างๆ ในการดูแลและเสริมสร้างความแข็งแรงของฟันตามธรรมชาติ รวมถึงการย้อนกลับฟันผุในระยะเริ่มต้น โดยไม่จำเป็นต้องพึ่งฟลูออไรด์ทั้งหมด เช่น การใช้แปรงสีฟันขนนุ่ม การหลีกเลี่ยงการแปรงฟันที่รุนแรงเกินไป และการให้ความสำคัญกับไมโครไบโอมในช่องปาก ซึ่งส่งผลต่อสุขภาพหัวใจ เมตาบอลิซึม และระบบประสาทด้วย